Włochy 2003 cz. 5 – Pierwsze kroki w Rawennie (PL)

(Click here to see English version of this text.)

(Poprzednie części relacji z Włoch: pierwsza, druga, trzecia, czwarta.)

Celem kolejnej wycieczki, tym razem na północ, była Rawenna, stolica kolejno: Cesarstwa Zachodniorzymskiego w latach 402-476, Królestwa Ostrogotów, Egzarchatu Rawenny (bizantyjskiej prowincji na Półwyspie Apenińskim) w latach 540-751, a w latach 765-1859 część Państwa Kościelnego. Co ciekawe, Rawenna pierwotnie była miastem nadmorskim, lecz gromadzące się wiekami osady aluwialne odcięłyby ją zupełnie od morza, gdyby nie budowa 11-kilometrowego (najdłuższego we Włoszech) kanału na początku XVIII wieku. Jest to miasto z oszałamiającą liczbą zabytkowych kościołów.

Pierwszym, który zobaczyliśmy, była Basilica di Santa Maria in Porto. Jest to bazylika mniejsza zbudowana w XVI wieku.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Źródło: własne. Zdjęcie na licencji CC BY-NC-SA 4.0.

Fasada w obecnej formie została zbudowana w 1784 r. przez Camillo Morigię, któremu zawdzięczamy również współczesny wygląd grobowca Dantego oraz wieży zegarowej – oba te obiekty zobaczymy dalej.

Nie weszliśmy do środka bazyliki, nie wiedząc, że znajduje się tam Grecka Madonna, starożytna marmurowa płaskorzeźba patronki Rawenny i tutejszej archidiecezji. Według miejscowej legendy, dostarczyły ją do Rawenny anioły w 1100 r. Prawdopodobnie przywieźli ją z Bizancjum krzyżowcy albo ikondulowie (obrońcy czci ikon) w okresie ikonoklazmu, czyli zorganizowanego niszczenia wizerunków Boga i świętych.

Następnie odwiedziliśmy tak zwany pałac Teodoryka, króla Ostrogotów i pogromcy Odoakra (tego samego, który w 476 r. zdetronizował ostatniego cesarza zachodniorzymskiego Romulusa Augustulusa). Czemu „tak zwany”? Dawniej uważano, że budowla ta stanowi pozostałość oryginalnego pałacu, jednak według nowych ustaleń jest to inny budynek. Tak czy inaczej, warto go zobaczyć. Co ciekawe, po blisko trzech wiekach od śmierci króla Ostrogotów, Karol Wielki wykorzystał kolumny pochodzące z pałacu Teodoryka do budowy pałacowej kaplicy w odległym o ponad 1000 km Akwizgranie. Po kolejnym tysiącu lat część z nich zabrali do Luwru ludzie Napoleona.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Źródło: własne. Zdjęcie na licencji CC BY-NC-SA 4.0.

W budynku znajdują się mozaiki przeniesione tu w 1923 r. ze szczątków oryginalnego pałacu:

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Źródło: własne. Zdjęcie na licencji CC BY-NC-SA 4.0.

Kolejnym odwiedzonym miejscem była nowa bazylika św. Apolinarego (Basilica di Sant’Apollinare Nuovo).

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Źródło: własne. Zdjęcie na licencji CC BY-NC-SA 4.0.

Wybudowana na początku VI wieku, pierwotnie była to kaplica pałacowa Teodoryka, przeznaczona dla arian, czyli wyznawców odłamu chrześcijaństwa odrzucającego doktrynę o Trójcy Świętej i uznanego przez chrześcijan głównego nurtu za herezję. Dlatego po zdobyciu Rawenny w 540 roku przez Bizantyńczyków, za panowania Justyniana Wielkiego, kościół w 561 roku został ponownie konsekrowany i przekazany chrześcijanom głównego nurtu.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Źródło: własne. Zdjęcie na licencji CC BY-NC-SA 4.0.

W środku znajdują się wspaniałe mozaiki:

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Źródło: własne. Zdjęcie na licencji CC BY-NC-SA 4.0.

Na samej górze, nad oknami, znajdują się sceny z życia Jezusa. W środkowym rzędzie natomiast – wizerunki świętych trzymających księgi lub zwoje. Te mozaiki pochodzą z czasów Teodoryka. Dolny rząd pierwotnie ukazywał dwa orszaki dworskie – na prawej ścianie od wejścia orszak króla Teodoryka, opuszczającego swój pałac i zmierzający ku Chrystusowi, a na lewej – orszak królowej (prowadzony przez Kacpra, Melchiora i Baltazara – jest to najstarszy wizerunek Trzech Królów), który wychodzi z portu Classe i zmierza ku Maryi z Dzieciątkiem. Po zdobyciu Rawenny przez Bizantyńczyków mozaiki z dolnego rzędu zostały przerobione, ponieważ ich zdaniem zbytnio gloryfikowały doktrynę ariańską i postać Teodoryka. Zamiast orszaku królowej widzimy 22 dziewice-męczennice…

Męczennice
Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sant_Apollinare_Nuovo_North_Wall_Panorama_01.jpg. Zdjęcie na licencji CC BY-SA 4.0.

a zamiast orszaku króla – 26 męczenników, prowadzonych przez już nie przez Teodoryka, a przez św. Marcina z Tours, patrona świątyni w okresie bizantyńskim. Wybór tego właśnie świętego nie był przypadkowy – ponieważ był on znanym przeciwnikiem arian, Bizantyjczycy wymierzyli dodatkowy cios Ostrogotom.

Męczennicy
Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Sant_Apollinare_Nuovo_South_Wall_Panorama.jpg. Zdjęcie na licencji CC BY-SA 4.0.

W dalszej drodze minęliśmy pomnik poświęcony poległym za niepodległość. Kobieca postać kojarzy mi się z walkirią.

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Źródło: własne. Zdjęcie na licencji CC BY-NC-SA 4.0.

Następnie minęliśmy kościół św. Jana Ewangelisty (San Giovanni Evangelista).

OLYMPUS DIGITAL CAMERA
Źródło: własne. Zdjęcie na licencji CC BY-NC-SA 4.0.

Choć jego obecny, gotycki wygląd pochodzi z XIV wieku, budowla została wzniesiona już w V wieku na polecenie Elii Galli Placydii, jako wyraz wdzięczności za uratowanie życia jej i jej dzieci podczas sztormu na Morzu Adriatyckim. Życie Elii obfitowało w tak liczne doniosłe i dramatyczne wydarzenia, że moim zdaniem warto poświęcić jej dłuższą chwilę.

Między trzecim a siódmym rokiem życia straciła oboje rodziców, cesarza rzymskiego Teodozjusza I i jego żonę Gallę. Kolejne lata spędziła w domu wpływowego rzymskiego dowódcy Stylichona (z pochodzenia Wandala) i jego żony Sereny, z którą była spokrewniona. Została nawet zaręczona z jedynym znanym synem Stylichona, Euchariuszem. Nim Elia skończyła 20 lat, jej brat, cesarz Honoriusz oskarżył Stylichona o zdradę i stracił go. Wkrótce potem ten sam los spotkał Euchariusza. W Italii doszło do pogromów Germanów uważanych za stronników Stylichona, ocalali zwrócili się o pomoc do króla Wizygotów, Alaryka, który obległ Rzym w 408 r. Jak na ironię, Stylicho bronił Rzymu przed Alarykiem i zaledwie sześć lat wcześniej stoczył z nim zwycięską bitwę pod Weroną.

Galowie
Komentarz galijskich ekspertów ds. geopolityki.

Elia Galla Placydia i Serena znalazły się w oblężonym mieście. Podobnie jak jej mąż i syn, Serena została oskarżona o konspirowanie z Alarykiem i stracona, ponoć za aprobatą samej Elii.

Stilicho
Źródło: https://pl.wikipedia.org/wiki/Plik:Stilicho.jpg. Zdjęcie na licencji CC BY-SA 3.0.

Po prawie dwuletnim oblężeniu Rzym padł. Według niezbyt wiarygodnej relacji kronikarza Prokopiusza z Cezarei, wieść ta przeraziła przebywającego w stołecznej Rawennie Honoriusza, jednak uspokoił się, gdy dowiedział się, że chodziło „tylko” o Wieczne Miasto, a nie o jego ulubionego koguta o tym samym imieniu.

John_William_Waterhouse_-_The_Favorites_of_the_Emperor_Honorius_-_1883
„Ulubieńcy cesarza Honoriusza”, obraz Johna Williama Waterhouse’a z 1883 r. Domena publiczna

Elia trafiła do wizygockiej niewoli, a po paru latach Honoriusz zawarł sojusz z następcą Alaryka, Ataulfem, któremu oddał siostrę za żonę. Nim minęły cztery lata, syn Elii i Ataulfa zmarł, a jego ojciec został zamordowany. Władzę wśród Wizygotów przejął Sigeric, który bestialsko zamordował sześcioro dzieci Ataulfa z poprzedniego małżeństwa, a Elię poniżał. Po raptem siedmiu dniach panowania obalił go i zabił Walia, krewny Ataulfa. Walia odesłał Elię do brata, który wkrótce zmusił ją do małżeństwa z Konstancjuszem III, dowódcą wojsk zachodniorzymskich, co nastąpiło w 417 roku. Podczas kryzysu związanego z równoczesnym wyborem dwóch papieży, Bonifacego i Eulaliusza, Elia interweniowała, wzywając biskupów afrykańskich na synod, który ostatecznie rozstrzygnął tę kwestię. Zachowały się jej listy z tamtego okresu.

Honorius_et_Galla_Placidia
Wizerunki Honoriusza i Galli Placydii. Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Honorius_et_Galla_Placidia.JPG. Zdjęcie na licencji CC BY-SA 3.0.

W 425 r. brat i mąż Elii już nie żyli, a ona sama dzięki zbrojnej interwencji cesarza wschodniorzymskiego Teodozjusza II obaliła uzurpatora Jana (który, jak należałoby się spodziewać, został stracony) i została regentką w imieniu czteroletniego syna, cesarza Walentyniana III.

WARLORDS0001
Pokonany Jan przed obliczem Galli Placydii i Walentyniana III. Źródło: https://pl.pinterest.com/pin/357825132866585221/

Galla Placydia rządziła Cesarstwem Zachodniorzymskim przez 12 lat, do czasu uzyskania przez syna pełnoletniości. Już na samym początku rządów doszła do porozumienia z utalentowanym dowódcą Jana, Aecjuszem Flawiuszem. Nie udało się jej jednak zapobiec bratobójczej bitwie Aecjusza z innym wodzem, Bonifacjuszem pod Rimini w 432 r. Elia sponsorowała też odnowienie Bazyliki Grobu Świętego w Jerozolimie i Bazyliki św. Pawła za Murami w Rzymie.

W 450 r. córka Elii, Justa Grata Honoria, wysłała do wodza Hunów Attyli list z prośbą o uratowanie jej przed niechcianym małżeństwem, do którego załączyła pierścionek zaręczynowy. Attyla potraktował to jako oświadczyny, zażądał połowy cesarstwa jako posagu i ruszył na czele armii by to wyegzekwować. Tylko interwencja Elii powstrzymała Walentyniana III przed zabiciem własnej siostry. Zamiast tego Honoria została wygnana.

Ritratto_femminile,_forse_galla_placidia,_400-450_dc_ca._(museo_dell'alto_medioevo)
Wizerunek (być może) Galli Placydii. Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Ritratto_femminile,_forse_galla_placidia,_400-450_dc_ca._(museo_dell%27alto_medioevo).jpg. Zdjęcie na licencji CC BY 3.0.

Elia zmarła wkrótce potem w wieku około 60 lat, a gdyby przeżyła jeszcze 5 lat, doświadczyłaby kolejnych nieszczęść: najazdu Hunów i śmierci syna. Walentynian III został zamordowany przez żołnierza, którym kierowała żądza pomszczenia Aecjusza Flawiusza, który pokonał Attylę w wielkiej bitwie na Polach Katalaunijskich w 451 r., a następnie został stracony przez cesarza. Podobnie jak w przypadku egzekucji Stylichona blisko pół wieku wcześniej, motywem była obawa przed przejęciem przezeń władzy.

Źle się skończyło dla Cesarstwa, które upadło raptem 21 lat później. Ostatniego cesarza zachodniorzymskiego zdetronizował germański wódz Odoaker, a jego z kolei Teodoryk, o którym wspomniałem na początku tego tekstu. 14 lat po śmierci Teodoryka błyskotliwy bizantyjski dowódca Belizariusz zdobył Rawennę dla Wschodniego Cesarstwa na kolejne 200 lat po pięcioletniej kampanii, obrazowo przedstawionej w tym filmie, będącym częścią dłuższej opowieści o życiu zwierzchnika Belizariusza, cesarza Justyniana.

1019px-Gothic_War_-_First_Phase,_535-540.svg
Przebieg kampanii. Źródło: https://en.wikipedia.org/wiki/File:Gothic_War_-_First_Phase,_535-540.svg. Zdjęcie na licencji CC BY-SA 3.0.

W jednej z kolejnych części tej opowieści wspomniane jest również Rimini, pod swoją dawną nazwą Ariminum – w przeciwieństwie do innych miast regionu, jego mieszkańcy sami otworzyli bramy Bizantyjczykom, obracając się przeciwko Ostrogotom.

Więcej przykładów wpływu politycznych i religijnych różnic między Ostrogotami i Bizantyjczykami na sztukę Rawenny zobaczymy w kolejnej części relacji ze zwiedzania tego miasta. Oczekiwanie na nią gorąco polecam umilić sobie obejrzeniem zalinkowanych powyżej filmów.

8 thoughts on “Włochy 2003 cz. 5 – Pierwsze kroki w Rawennie (PL)

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s